Deniz Ürünlerinin Sağlığa Faydaları; Sadece Yağ asitleri Mi?

Deniz ürünleri, özellikle omega-3 yağ asitleri, vitamin ve mineral maddeler ile zengin besin içeriğine sahip, tuzlu veya tatlı sularda yaşayan yumuşakçalar ve kabuklular da dahil olmak üzere sucul organizmaları kapsar.

VLC-PUFA (EPA/DHA), Vitamin-D, Vitamin-B12,  Selenyum ve Taurine içeriği ile su ürünlerinin yüksek tüketimi; Koroner Kalp Hastalığı (KKH), yüksek tansiyon, felç, bazı kanserler, romatoid artrit ve diğer enflamatuvar hastalıkların gelişme riskinin azalması ile ilişkilendirilmiştir. Ayrıca bebek gelişimi ve zihinsel sağlığa da faydaları vardır.

Besin İçeriği ve Sağlığa Etkileri

Balıklar, çoklu doymamış yağ asitleri (VLC-PUFA), eikosapentaenoik asit (EPA, C20: 5) ve dokosaheksaenoik asit (DHA, C22: 6)’in ana kaynağıdır. Balıkların biyolojik olarak aktif bileşeninin, yağ açısından zengin türlerde bulunan omega-3 yağ asitleri olduğu düşünülür.  Az yağlı balıklar bile omega-3 yağ asitlerini içerir. İnsanlar ve balıklar yağlı tohum bitkilerinde bulunan kısa zincirden bir linolenik asit (ALA-C18: 3, n-3) ile EPA ve DHA sentezleyebilir. Ancak sentez oranları sağlık için yeterli olmayabilir.

Yağ açısından zengin balıklar D vitamini kaynağı olarak gösterilir. Balıklar, insanlar gibi D vitamini sentezleyebilir, ancak bu güneş ışığına maruz kalmayı gerektirir. Ülkelere göre balıklardaki miktarı ve tavsiye edilen tüketim miktarı farklılık gösterir. Balıklardaki miktarı, besin kaynağına da bağlı olduğundan yemde iyi seviyede olmasını sağlamak önemlidir. D vitamini analizi zor bir bileşendir. Çalışmalarda verilen değerler gerçeği tam olarak yansıtmayabilir. Bu nedenle de tüketiminin sağlık üzerine etkisinin belirlenmesi de zordur.

Sisteinden türetilmiş bir sülfonik asit olan torıno, yetişkin insanlar tarafından sentezlenebilir. Anne sütünün önemli bir bileşenidir. Bazı yumuşakçalarda ve yengeçlerde bulunur. Yapılan çalışmalar torinonun sağlık üzerine olan olumlu etkilerinin deniz ürünleri tüketimi ile ilişkili olduğu göstermektedir.

Balık ayrıca selenyumun da iyi bir kaynağıdır. Balık tüketimi ile ilgili için yapılan çalışmalarda selenyumun organik formunun biyoyararlanımının yüksek olduğu ve antioksidan etkiye sahip olduğu görülmüştür.

Bunların yanında diğer besin maddeleri de önemli yer tutmaktadır. Yapılan çalışmalarda B12 vitaminin sağlığa olan yararları balık tüketimi ile paralellik göstermiştir. Ayrıca iyodun tiroid hastalığına ve prostat kanserine karşı etkili olabileceği düşünülmektedir.

Özellikle VLC-PUFA ve selenyum bulunan balıklarda bulunan birçok besin maddesi, etkili anti-inflamatuar ajanlar olarak öne sürülmüştür. Balık tüketimi, kan basıncının düşürülmesi ile, KVH ve felç riskini azaltacağı düşünülmektedir. Yapılan iki kohort araştırması da balık tüketiminin felce karşı güçlü bir koruyucu etkisi olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak su ürünlerinin besin maddesi içeriği su sıcaklığı, mevsim, genetik ve diyet gibi faktörlerden etkilenir.

Kanser önlemede balık alımının rolü kohort çalışmalarla da görüldüğü üzere belirsizdir, kansere karşı koruma için önemli bir kanıt bulunmamaktadır.

Sonuç

Sonuç olarak balık ve kabuklu deniz ürünlerinin sağlığa yararlı birçok etkisi bulunmaktadır. Çalışmalar özellikle omega-3 VLC-PUCA ve selenyumun önemli olduğunu göstermektedir. Yağ oranı yüksek balıkların tüketiminin sağlık üzerine olumlu etkilerinin daha fazla ilişkilendirildiği görülmektedir. Ancak yapılan çalışmalarda alım miktarı, tüketim şekli, sağlık durumu ve besin maddelerinin birbiriyle ve vücutla etkileşimi önemli parametreler olduğu için besin maddelerinin vücut üzerindeki etkisini tam ve doğru olarak gösteremeyebilir. Dünya üzerinde önemli bir piyasaya sahip olan deniz ürünlerinin yetiştiriciliği de üzerinde durulması gereken bir konudur. Balık yemleri, balık sağlığı yanında insan sağlığı için de önemli olduğundan yemlerin tasarlanmasında bileşim ve etkileşim parametreleri iyi analiz edilip değerlendirilerek tasarlanmalıdır.

İncelenen Makale

  • Lund, E., 2013. Health benefits of seafood; Is it just the fatty acids? Food Chemistry, 140, 413-420.

 

 

 

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.